Home > Uncategorized > Arbeit macht frei: bezoek aan Dachau

Arbeit macht frei: bezoek aan Dachau

Vlakbij ons in de buurt, op iets meer dan een half uur rijden ligt het stadje Dachau. Een gewoon stadje in de buurt van München, op zich niets bijzonders. Maar Dachau is helaas berucht geworden vanwege het concentratiekamp wat hier zat van 1933 tot 1945. Het was het eerste concentratiekamp wat Hitler liet bouwen na zijn machtsovername in 1933 en het stond model voor alle kampen die erna gerealiseerd werden. Afgelopen weekend hadden we onze vrienden Gerben en Jolanda te logeren met hun vier kids en gisteren ben ik met Gerben en de oudste twee, Job en Olav, naar Dachau geweest. Dat was indrukwekkend.

Van het oorspronkelijke concentratiekamp zoals dat in 1933 werd gebouwd zijn nog delen behouden en een deel is in de jaren zestig herbouwd om dit vreselijke stuk geschiedenis te behouden voor de generaties daarna. Dachau was oorspronkelijk een werkkamp voor politieke gevangenen, maar die term werd al snel zeer ruim geinterpreteerd. Uiteindelijk werden allerlei soorten ‘vijanden van de staat’ hier opgesloten, van Joden tot geestelijken, van communisten tot verzetsmensen uit diverse landen). Het stond onder leiding van de SS. In eerste instantie was het een (keihard) werkkamp, maar in de loop van de jaren namen de wreedheden toe en werd er gemarteld (bv met ‘paalhangen’: gevangenen werden met de handen achter de rug aan een ketting opgehangen en urenlang laten hangen). Gaskamers zijn er wel gebouwd, maar zijn nooit gebruikt. Wel zijn er 4.000 Russen geëxecuteerd door een vuurpeloton. De meeste gevangenen kwamen echter om door uitputting, mishandelingen, ondervoeding of door de tyfus uitbraak begin 1945. In totaal hebben er 200.000 mannen, vrouwen en zelfs enkele kinderen gevangen gezeten. Ruim 43.000 van hen lieten het leven. Op 29 april 1945 werd het kamp bevrijd door de Amerikanen.

Als je nu de memorial site oploopt dan zie je als eerste het ijzeren hek met die vreselijke woorden die zoveel emotie oproepen: Arbeit macht frei. De hypocrisie van die uitspraak is zo beledigend, zo indringend dat je er echt een vieze smaak van in je mond krijgt. Het tweede wat opvalt is hoe ontzettend groot het kamp was. Er staan nog twee barakken, de rest is gesloopt maar de fundamenten zijn nog zichtbaar. De omheining is er nog: een betonnen sloot, prikkeldraad, de wachttorens. Er gaat nog steeds een dreiging vanuit. De enorme appèlplaats voor de barakken is nu een lege vlakte, maar als je je ogen sluit zie je daar de rijen met gevangenen staan, elke ochtend en elke avond opnieuw, uren lang. Elkaar helpen of ondersteunen mocht niet en werd zwaar gestraft.

In een van de gebouwen is een museum ingericht waarin men geprobeerd heeft een beeld te geven van het leven in het kamp. Alle groepen die hier gevangen hebben gezeten worden belicht: natuurlijk de joden, maar ook communisten en socialisten, zigeuners (Sinti en Roma), Sudetenduitsers, homoseksuelen, geestelijken die in verzet kwamen (onder wie een indrukwekkend aantal Poolse priesters die allemaal in mei 1942 werden geëxecuteerd), gevangenen uit overwonnen landen enz. Er hebben ook Nederlanders gezeten, enkelen uit het verzet en een opvallend hoog aantal geestelijken. De verhalen achter de getallen werden in het museum getoond met dagboekfragmenten, tekeningen gemaakt door gevangenen en foto’s. Je werd er echt stil van. Wat mij misschien wel het meeste raakte was een foto van vijf vrouwelijke gevangen die in het kamp bevallen waren van een baby. Hun gezichten lieten blijdschap zien om het nieuwe leven, zelfs temidden van de onvoorstelbare donkere ellende waar ze zich in bevonden…

Voor Job en Olav was het allemaal moeilijk te begrijpen, maar ze waren rustig en stelden goede vragen. Maar soms trof het me hoe moeilijk het uit te leggen is aan kinderen wat hier gebeurd is. Twee oerhollandse jongens, opgroeiend in een fijn gezin en in alle vrede en welvaart, hoe leg je die uit waar mensen toe in staat zijn? Ergens voel je je schuldig dat je hun naïviteit moet doorbreken. En toch is het zo belangrijk dat ook hun generatie leert wat er gebeurd is zodat het nooit weer gebeurt. Het was wel jammer dat het museum op geen enkele manier kinderen aansprak, het was veel tekst en ‘gepraat’ maar weinig concreet. Ik zou denken dat je toch ook op kinderniveau iets zou moeten kunnen maken zodat ze er iets van meekrijgen zonder dat je ze blootstelt aan de ergste beelden want dat hoeft niet. Ik vond het een gemiste kans. Na zo’n twee uur rondkijken vonden de jongens het welletjes en leefden ze zich even uit in een grote stapel bladeren. Ik schoot even vol toen ik ze zo zag lachen en spelen, een stuk uitgelaten vrolijkheid op een plek die zo zwaar beladen is. Life goes on.

De rest van het weekend was overigens erg gezellig. De kids hebben heerlijk in de tuin gespeeld, Elian genoot van alle maatjes om mee te spelen. En ’s avonds als alle kids in bed lagen en het huis weer heerlijk stil was, zaten wij als volwassenen onder het genot van een biertje en wat lekker urenlang te Kolonisten. Genieten!

Categorieën:Uncategorized
  1. Nog geen reacties
  1. No trackbacks yet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: